هنر دینی

M_01.jpgدر ابتدا شاید برای شما سوالی مطرح شود که اساسا هنر دینی چیست؟ چه جایگاهی دارد ؟ در چه محدوده ای فعالیت میکند؟
در یک دانشگاهی وقتی در حال نقد و تحلیل سریالی که درسیما جمهوری اسلامی ایران پخش می شد بودم دانشجویی که به نظر دقیق می رسید پرسید مگر صدا و سیمای جمهوری اسلامی می تواند سریالی یا فیلمی که موارد غیر اخلاقی را در بر داشته باشد را پخش کند ؟
من در جواب دوستم گفتم : اگر یک هنر و یا اثر هنری که به دست مسلمانان (یک کشور اسلامی) ساخته شد آن را هنر دینی نامید؟ در این صورت می بایست بسیاری کارهای خلاف شرع و رمانهای مبتذل و نمایشنامه های منحط را که در کشور های اسلامی و به دست افراد به ظاهر مسلمان تولید میشود را دینی بدانیم ؟ ویا اینکه هنر دینی ، هنر است که که بتواند مجسم کننده آرمانهای دین اسلام باشد که برترین آرمان های الهی است .
وقتی در تلویزیون و سینما و مراکز هنری کشورمان آثار هنری فراوانی را می بینیم با خود می گویم باید کمی به آن دانشجویم حق بدهم چون او فقط با محصول هنری در ارتباط است می بایست ملاکی داشته باشد تا آن اثر را با آن ملاک بسنجد بله هنر اسلامی اساسا غیر از هنر مسلمانان است غالبا هنر مسلمانان با هنر اسلامی اشتباه می شود هنر اسلامی آن چیزی است که در آن عنصر سازنده ای از اندیشه اسلامی وجود داشته باشد یعنی در قالب هنری آن ، نه فقط در محتوای آن چیزی از اسلام و اندیشه اسلامی وجود داشته باشد .پس ما هم قالب دینی می خواهیم هم محتوی دینی .در بعضی اثر های هنری دینی یا به محتوی میپردازیم یا فقط به ظاهر که هر عمل اگر به صورت فردی به آن پرداخته شود دارای عیب است.
بیاییم دوباره اصل موضوع را دوباره کندوکاو کنیم هنری که با استفاده از ابزارهای مشروع ، انسانها را به سوی اهداف معقول سوق دهد هنر دینی است . این کارکرد باید در هر اثر هنری که چهار اصلی موضوع، محتوی، قالب، هنرمند تشکیل شده است ، موجود باشد . اما محتوی مهم ترن بخش آن است . شکی نیست که کسانی که تفکر یا انگیزه های غلط دارند، از هنر استفاده خواهند کرد. هنر چیزی است که همه صاحبان شعور در جهان می خواهند از آن استفاده کنند. اصلاً در دنیا هیچ صاحب عقلی وجود ندارد که نخواهد از هنر استفاده کند. یکی از انواع استفاده هم این است که اندیشه ناپاکی را به وسیله هنر در ذهن انسان ها بریزند
دانشجویم پرسید : بسیاری از فیلم ها و سریالها سوژه های دینی ، اسلامی را ترویج می دهند چگونه شما آن ها را این گونه به چالش می کشید ؟ کارگردان مسلمان ، یا سوژه و محتوی دینی ،قالب دینی، انتقاد شما وارد نیست
گفتم: در بسیاری اوقات موضوعات دینی دست مایه اغراض دنیوی میشود و به بدترین وجه وبه صورت تحریف شده به نمایش در می آیند مثلا به راحتی می توان با سوژه ای مذهبی و ملی فیلمی ضد مذهب و ملیت ساخت.
و یا با شروع یک قصه ای با محوریت موضوع خداوند است فیلمی ضد خدا ساخت. و یا با گنجاندن چند صحنه اسلامی در یک فیلم ، مسیر کلی فیلم را در جهت تضعیف اعتقادات اسلامی پیش برد.
البته بر عکس آن نیز می تواند ممکن باشد در واقع هنر دینی به هیچ وجه به معنای قشری گری و تظاهر ریاکارانه نیست و این هنر لزوما با واژگان دینی وجود نمی آید ای بسا هنر صددرصد دینی باشد اما در آن واژگان عرفی و غیر دینی استفاده شده باشد .در هنر دینی به طور مثال عدالت را در جامعه به صورت یک ارزش معرفی می کند و لو هیچ اسمی از دین و هیچ آیه ای از قرآن و هیچ حدیثی در باب عدالت در خلال هنر تان نیاورد . من روی این مسأله ی هنر خیلی اهتمام دارم؛ ما از لحاظ هنر عقب هستیم. دنیا از ابزار هنر علیه انقلاب به شدّت استفاده می کند.
خودمان را محدود به اصولی می کنیم که این اصول به اندازه جهانی مطلب در آن وجود دارد و هزاران راه و ابزار برای معرفی آن در دسترس است . و این هنرمند است که با شناختن زیبایی ها و یا کمبود ها درک صحیحی از آن را ارایه می دهد و در پرتو علم و عقل عامل خلاقیت و سازندگی و رشد و شکوفایی خود و دیگران می گردد.
هنر دینی مظهر و محل ظهور حقیقت بوده و در وجودش حقایق متجلی میشوند.
دانشجویی دیگری که تا حال مشغول گوش کردن بود پرسید : در تلویزیون بسیاری جلسات پرسش و پاسخ و مشاوره، سخنرانی پخش می شود که کار اطلاع رسانی را انجام می دهد ما باید در سینما و فیلم های تلویزیونی بیشتر بر محور سرگرمی حرکت کنیم .
گفتم : من از شما می پرسم اگر یک مفهوم دقیق را به شکل لخم وبی آرایش به مردم عرضه کرد می تواند جذابیت ویژه ای ایجاد کند و مخاطب را به سوی خود بکشاند سرگرمی های بی محتوی و کم ارزش خیلی زود نخ نما میشود در نمونه برنامه هایی که شما گفتید دارای مخاطبین خاص اند که عموم جامعه را با سلایق و اقتضاات مختلف را در بر ندارد . البته ممکن است شما بگویید در سینمای مسند، شبیه این چیزی که من می گویم موجود باشد که بسیاری از حقایق و واقعیات را به تصویر می کشد و غرض مرا پاسخگوست در حالی که ساحت مستند نیز دارای روش داستانگویی است دارای محتوی ، فرم وشکل خاصی است هنرمند مستند نیز جذابیت را چاشنی کار می کند گاه فیلم نامه دارد و کارگردانی خاص خود .
بحث ما در باره فیلم یا سریالهایی است که جهت محتوی و صورت را خودمان رقم می زنیم. شکل هم به اندازه محتوی مهم است. شما از چند منظر می توانید به موضوع یک گل بپردازید اول اینکه موضوع شما گل است که خود دارای مقام شریفی است در فاهمه عموم و خصوص. اما چگونه دیدن و با کدام منظر ؟ تازه یا پژمرده، لاله گل ، غنچه گل ، گل با ساقه، با خار بی خار ، با برگ بی برگ ، داخل گلدان داخل باغچه،داخل جنگل داخل دریا، روی آب زیر آب و ........ هر کدام را اگر به تصویر بکشید دارای مفهوم خاص خود است.
بسیار مهم است که ما چگونه مفاهیم مورد نظر چون گل خود را با صورت متناسب به دیگران عرضه کنیم. نقش هنرمند بسیار بسزاست.
اگر کسی عالمانه وارد هنر نشود در گودال خواهد افتاد. . خود و دیگران را به درد سر می اندازد .
ما تلاشمان در هنر این باشد که اولا به زبان فطرت که بین المللی است سخن گوییم آن معارف دین را از پرده بیرون بیاوریم و ترسیم کنیم یعنی معقول را محسوس کنیم نه متخیل را محسوس کنیم معقول و دلپذیر را محسوس کنیم نه موهوم را دلپذیر کنیم.
در سینمای امروز، ایران در پرداخت صورت به نسبت غرب بسیار ضعیف است تکنولوژی آنها بالاتر است صنایع پیشرفته در این زمینه نزد ایشان بیشتر است و سیطره دارند.آیا در محتوی از ما غنیترند؟
ضعف در محتوی در سینمای امروز بیداد می کند .سینمای عوام پسند و عوام فریب که هدف اصلی اش گرفتن پول داخل جیب شماست.
دانشجویی گفت: خاستگاه سینما در جهان یک خاستگاه دینی نیست و اساسا منشا دینی ندارد . سینما به هر شکل دست آورد مدرنیته است و تفکر مدرن هم تفکری سکولار و غیر دینی است. انسان محور و لذت محور است . و این سینما با این ویژگی بر مردم عرضه می شود . باید به تقاضا های مردم را پاسخگو باشد.
گفتم: حرفت درست است اما می گویم آنها خودشان آب را گل آلود کردند آب از سرچشمه پاک است از سرچشمه برای شما بگم : خدا زیباست و زیبایی را دوست دارد .تمام هستی را به شکل اعجاب انگیز ی زیبا آفرید .
این هنرمند است که این جهان زیبا را به تصویر می کشد. بنابراین هنر باید جهت و غایت داشته باشد و هنرمند بداند کارش چیست؟ در هنر انحطاط و مهار گسیختگی موجود است بعضی وقت ها جهت گم می شود و به دروغ شعار هنر برای هنر داده می شود . در آنجا هنرمند غیر دینی میگوید: من همه چیز هستم و همه چیز به من بر می گردد اما هنرمند دینی خود آیینه ای می داند جهت انعکاس نور حق و حقیقت و حقانیت. کاری که به نظر بنده باید بشود این است که: مفاهیم اسلامی و ارزش های اسلامی درست شناخته و دانسته شده تا سرچشمه های گوناگون هنری به خودی خود بجوشد و بروز کند.
هنرمند به طور کلی آیینه است سیاهی را نمی تواند منعکس کند چرا که جایی که نور نباشد آیینه معنی ندارد در حین پخش نور، نواقص هم آشکار می کند . در این مقام ، خود آیینه باید شفاف باشد تا نواقص را بازگو کند و راه حل ارایه کند از کثرت به وحدت برسد. امکان ندارد سینماگر دیندار محصول غیر دینی دهد. اگر هنرمند آیینه وجود خود را صیقل دهد این انوار قدسیه از طریق او در این عالم تجلی پیدا می یابد آنسان که گویی تلالو ذاتی خود اوست .
هنری که در خدمت شهوت و خشونت ، ابتذال و استحاله هویت انسان و جامعه نباشد هنر دینی آرمان گراست .پس هنرمند دینی برای این که کمالی را تجسم بخشد و یک اثر هنری را بیافریند نخست باید خود در راه کمال قدم بردارد و گرنه نمی تواند هنر مقدس بیافریند . هنری با استفاده از نمادها ، رمزها و تمثیل ها که ببینده از معنای ظاهری به معنای حقیقی آن رسوخ کند نمادگرایی اساس هنر مقدس است چرا در هنر مقدس ، هر رمز و نشانه ای به سوی یک حقیقت برتر است و راه به بی نهایت دارد .
مخاطب فیلم سعی می کند آن چیزی را که کارگردان تجربه کرده است را تجربه کند. متن نقطه ای است که مولف و مخاطب به هم می رسند . پس از این ابزارهای هنری ، بی شک رساترین و بلیغ ترین و کاری ترین ابزار ابلاغ و تبلیغ پیام است. منگقس استفاده کرد.
باید هنرمند خودش به درک برسد و آنچه خود را درک کرده و می فهمد را در هنرش بنگنجاند و الا هنر یک چیز مصنوعی خواهد شد.
اما در پاسخ به قسمت دوم سوال شما که گفتی مخاطب از ما این چنین می خواهد ما نیز باید همان را ارایه دهیم. باید بگویم که مثلا هنرمندی که می خواهد موضوعی را در جامعه مانند بدی ظلم و یا خوبی عدالت را به تصویر بکشد. هنر اسلامی هم که به ما می گوید که از چارچوب عدل فاصله نگیریم اما آیا باید خودمان را به سمت اعتدال هم بکشانیم و بگوییم مردم این را می خواهند و ما خواست مردم را انجام می دهیم.
فرق عدل و اعتدلال در این است یعنی هر چه مردم می خواهند که حق نیست بلکه آنچه حق است را باید به مردم معرفی کنیم لذا ما عدل محوریم نه اعتدلال محور. در آینده بیشتر در مورد این موضوع بحث می کنیم.
خوب از محتوی گفتم از هنرمند گفتم از شکل و صورت هم بگویم اگر فقط به ظاهر بسنده کنیم دچار نفاق می شویم ظاهر دین گراست و باطن مدافع کفر است. هنر نفاق از هنر کفر هم بدتر است دمل چرکین زیرپوستی است که دیده نمی شود و تبدیل به سرطان می شود و دیگر چاره درمان ندارد.
هنر ظاهر گرا و سینمای متظاهر، عوام فریب و دنیا پسند است دکانی بیش نیست نگران گیشه است مراسم وآیین های دینی را در حد ابتذال لوث می کند مرز شکنی دارد ساختار شکن عقیدتی دارد. نان به نرخ روز خور است سینما گر و بازیگران درفیلم متشرع ومتدین در بیرون فیلم بد اخلاق و مریض اند. سینمای متظاهر منبر میرود خطاب و وعظ دارد در صورت مخالف شنیدن وا اسلاما سر می دهد. حال اگر فیلمی این مرز وحدود را رعایت کرد و دینی شد تازه باید دید در چه مرتبه دینی است آیا فقط فیلمی فقهی اخلاقی است یا حکمت آموز و عارفانه .
رهایی بشر از زندان کثرت و رهایی به سمت وحدت هدف غایی دین است سینمای دینی رهایی بخش از زنجیرهای اسارت اجتماعی و سیاسی است آزاد کردن انسان از اسارت فردی و اجتماعی، گامی برای رهایی از تعلقات نفسانی است. سینمای دینی رهایی بخش از دام طاغوت ها ، شیطان ها ، نفس و هر دامی غیر دام یار است.
ما در پیاله عکس رخ یار دیده ایم ای بی خبر ز لذت شرب مدام ما
هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق ثبت است در جزیده ی عالم دوام ما
پس هم تعهد در قبال محتوی و هم تعهد در قبال قالب یا فرم
یک سری به سینما زده اید داستانشان چیست؟ دختری پسری را می خواهد یا برعکس ، پیر مردی یا پیرزنی بذلگو ، ساده ، مقداری عقب مانده ،گاهی هم خواننده، پر از کنایه های جنسی ، سکس پنهان گفتاری ، رقص های داش مشتی و لوطی گری ، گاهی هم دستمال یزدی ، غمزه های زنانه و مردانه، فقط دخترک آوازه خوان کاباره ای دوران پهلوی را ندارد. بله اینجا ایران است تعجب ندارد شاید هم اصلا تعجب نکردید خوش به حال همه مان، خودمان رو گول میزنیم 100 امتیاز، بلا تکلیفیم 100 امتیاز، فیلمهای پربیننده و پرفروش داریم 100 امتیاز ، کسی هم نیست به درد دلمان گوش دهد 100 امتیاز ، مسئولین خوابند 100 امتیاز، کی به کیه 100 امتیاز، این امتیاز هم به شما خواننده بی خیال 1000 امتیاز، خوش به حال همه مان ما بردیم.

سید غلامحسن خاکزاد شاهاندشتی

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
کپچا تصویری
کارکترهایی که در تصویر نمایش داده میشوند را وارد کنید