فلسفه هنر در اسلام

2443.jpgآیت الله جوادی آملی درباره فلسفه هنر در اسلام فرمودند: اصل هنر و جمال و جلال در نظام الهی هست و آنچه که مسئولیت شما در حوزه است این است که هنر معقولی را ارائه کنید.

این استاد صاحب نظر در هنر و ادبیات با بیان اینکه بین "هنر نازل" و "هنر متنزّل" فرق زیادی است، افزودند: آنچه که امروز در کشور ما وجود دارد هنر نازل است؛ ولی آنچه که اثر هنری را ماندگار می کند هنر متنزّل است.

آیت الله جوادی آملی سپس در توضیح هنر متنزل فرمودند: هنر متنزل، هنری است که زمینی نیست؛ بلکه از جایی دیگر آمده و می‌تواند مردم را به همانجا بالا ببرد.

ایشان سپس از "شعر حافظ شیرازی" به عنوان مثالی برای هنر متنزل یاد کردند و گفتند: شعر مرحوم حافظ هنر متنزل است؛ حال آنکه شعر مرحوم منوچهری دامغانی هنر نازل است. هر دو از گل و ارغوان و ارغنون می‏گویند، اما حافظ از این مظاهر به عنوان نمادی از عالم بالا یاد می کند، در حالی که منوچهری همین ارغوان و ارغنون زمینی را به مخاطب هدیه می کند.

این فیلسوف بزرگ اسلامی ادامه دادند: هنرمند اگر توانست معقول را محسوس کند، این هنر است.انسان تا عقلی نباشد، دستش خالی است و اگر دستش خالی شد، باید از مواد زمینی کمک بگیرد و هنرش، نازل می‏شود. اگر هنر حافظ متنزل است و از بالا آمده، به این دلیل است که هنرش را از "یمن دعای شب و ورد سحری" داشت.

آیت الله جوادی آملی با اشاره به فیلم های سینمای ایران و جهان خاطرنشان کردند: سینمای نازل به ازدواج و قتل و غارت می پردازد یا انسان‏های را می‏خنداند و موضوع آن کوی و برزن است؛ ولی هنر متنزل انسان را ملکوتی می‌کند.

ایشان با اشاره به اینکه هنر دینی سه عنصر "عقلانیت"، "تخیل قوی" و "حس قوی" لازم دارد، ادامه داد: گاهی حکیمی هست که معانی معقول را خوب می‌فهمد؛ اما اگر بخواهد آن را بیان کند، بخوبی نمی‌تواند. لذا حضرت موسی(ع) به خداوند عرض کرد که من حرف خوب می‌زنم ولی خوب حرف نمی‌زنم؛ اما برادرم هارون هم، خوب حرف می‌زند و هم حرف خوب می‌زند؛ من فصیح هستم اما هارون او از من "افصح لساناً" است. بنابراین تقاضا کرد که او را معاون وی در تبلیغ و بیان دین قرار دهد.

این استاد عالی حوزه علمیه قم تأکید کردند: هنر از دیرزمان مورد پذیرش اسلام بوده است؛ اما اگر دیدید کسی حرف خوب می‌زند ولی اثر ندارد، به دلیل این است که خوب حرف نمی‌زند و تصویر خوبی ارائه نمی‌کند.

آیت الله جوادی آملی با اشاره به اینکه معارف کتاب و سنت را اگر بخواهیم محسوس کنیم، به حلقه رابط ـ یعنی "وهم"، "خیال" و "تخیل قوی" نیاز داریم ـ عنوان کردند: کار قدرت واهمه جزءپردازی است. انسان عاقل برای عرضه هنری خوب، قوه‌ای می‌خواهد که موهومات و تصاویر را خوب جفت‌وجور کند و با هم بیاورد.

وی با بیان اینکه تخیل، کار هر کسی نیست و خیلی‌ها ندارند گفتند: معانی هم باید آن‌قدر قوی باشند که به قوه مخیله آورده شوند. کار هنرمند، ضبط صور و معانی است و هم باید تولید داشته باشد که این کار هر کسی نیست. سرمایه اصلی در هنر دینی، عقلیات خوب است.

ایشان به سریال امام علی(ع) هم اشاره ای داشتند و فرمودند: این سریال، روضه‌خوانی است و جنگ جمل را به تصویر می‏کشد؛ اما با این سریال‌ها نمی‌شود «سلونی قبل ان تفقدونی» و معانی بلند نهج البلاغه را به تصویر کشید.

این استاد حوزه علمیه با ذکر خاطره ای از کرامت نفس یک روحانی سالخورده آذری، به ذوق هنری وی در نقد بیتی از شعر معروف «مرحوم شهریار» هم اشاره کردند و فرمودند:
شهریار در شعر "علی ای همای رحمت" نباید می گفت:
برو ای گدای مسکین در خانه علی زن / که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را
بلکه باید می سرود:
مرو ای گدای مسکین به در سرای مولا / که علی همیشه می‌زد در خانه گدا را

آیت الله جوادی آملی افزودند: هنر دارای سه مرحله است؛ اول عقلانیت قوی، دوم تخیل قوی و سوم حس قوی. هنرمند باید ابزار حسی داشته باشد. عمده، حس متخیله است. اگر تخیل نباشد، انسان، هنرمند خوبی نیست. معقول را محسوس کردن، کار هنر دینی است. شما اگر وهم را حسی کنید کاری نکرده اید؛ اما اگر مطلبی معقول داشته باشید آن وقت هنر متعالی و دینی دارید.

ایشان فرمودند؛ هنرمند خوب باید هم ضبط صورش قوی باشد و هم ضبط مبانی اش و هم باید قوای خیالی قوی داشته باشد تا صور عمیق خلق کند.

ایشان خاطرنشان کردند: باید مطالب عقلی، اخلاقیات و قداست‌ها به‌گونه‌ای در سینما به تصویر کشیده شود که اگر شخص فیلم را دید، به قداست معنوی برسد و در این کار نه افراط، نه تفریط و نه به قصد خنداندن باشد. هدف از هنر باید این باشد که انسان‏ها را بالا ببریم؛ این، هدف هنر دینی است. وقتی مخاطب فیلم شما را می بیند باید به فکر طهارت و معنویت خود بیفتد و بفهمد که در این دنیا مسافر است.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
کپچا تصویری
کارکترهایی که در تصویر نمایش داده میشوند را وارد کنید