سینمای دینی مذهبی

2387.jpgاصلا مگر سینمای دینی داریم؟
یک فیلم سینمایی وقتی می تواند دینی باشد که در حوزه معرفتی و سیرت آن که شامل پیامهای فیلم است، دینی عمل کرده و به ارزشهای متعالی انسانی بپردازد. دین اسلام از احکام، اخلاقیات و اعتقادات تشکیل شده.طبیعتا یک فیلم دینی هم فیلمی است که نه تنها احکام که ظاهر و پوسته دین است رعایت کرده بلکه با تصویر سازی ارزشهای والای انسانی را به پرده درآورد به طور طبیعی فیلم های سینمایی که در نظام جمهوری اسلامی ایران با بودجه دولتی ویا حتی خصوصی تولید می شود باید سعی بر رعایت احکام و موازین شرعی باشد .

خاستگاه سینمایی دینی:
همانطوری که خاستگاه سینما، غرب است و كاربرد تكنولوژی غربی در آن از دیگر رشته های هنری بیشتر می باشد رویکرد دینی به سینما هم مخلوق فکر و ایده ی غربیهاست منتهی طبق تعریف و استاندارد تمدن غرب شکل گرفته بود. و اینگونه نیست که سینمای دینی پدیده ی باشد که به وسیله ی فیلم سازان ایرانی و نگرش های پس از انقلاب ابداع شده باشد اما هنرمندان دینی ما هم باید سهم خود را از سینما طلب كنند،سینما میتواند از زیبایی های الهی و دینی و زیبایی نور ولایت جلوه ای بر ما بتاباند.

در مورد سینمای دینی:

مفهوم سینمای دینی :
سینمای دینی مفهومی سهل و ممتنع است براستی که سینما با «نفسانيت نازل بشري» پيوند عميق‌تري دارد تا فطرت الهی او.

مفهوم هنرمند دیندار:
هنرمند دیندار معتقد به وجود خداست وهمواره در فکر عالم بالاست و مخاطب هنر دینی نیز همواره با نگاه به اثر دینی تسکین می یابد

مفهوم فیلم دینی :
فیلم دینی باید به افزایش اطلاعات مردم نسبت به مقوله ی دین کمک کند یا مروج و مبلغ خوبی برای ارزشها و شعائر دینی باشد به طوری که بعد از دیدن فیلم شوق رفتار و کردار دینی در فرد ایجاد شود .

سینمای دینی قبل از انقلاب؟
فضای نامتعارف مذهبی در سینمای پیش از انقلاب

1-نمای نزدیک(عمل به خلاف جریان دین و ترویج رقص و آواز و ولنگاری و اوباشی گری)
2-آمیختگی شعار و اخلاق

آثار سینمای با رویکرد دینی قبل از انقلاب
به صراحت دین و دستورات دینی را مورد استهزاء و تمسخر قرار می داد و داستانهای ریشه دار مذهبی را به شیوه ضد ارزشی بیان می کرد دین دستمایه یا وسیله امیال هوسبازانه ی شخصیتهای فیلم قرار دارد وبه ظاهر از مایه های دینی بهره برده است.

3-نمای عمومی

آثار سینمایی با رویکرد دینی قبل از انقلاب :
الف- آثاری که به صراحت دین و دستورات دینی را مورد استهزاء و تمسخر قرار می داد:
• فیلم محلل ، نصرت الله کریمی، 1350
• فیلم شکار شوهر ، نصرت الله وحدت ، 1347
• فیلم زن یکشنبه ، محمود کاشان ، 1350
• فیلم شب نشینی در جهنم ، ، 1336

نقد و بررسی:
درمحلل ساخته ی نصرت الله کریمی به صراحت احکام و دستورهای فقهی دین اسلام به تمسخر گرفته شده است که نشان از بی اطلاعی سازنده از تعالیم اسلامی است. شکار شوهر و زن یکشنبه هم با دستمایه قرار دادن موضوع طلاق با داستانی متفاوت ساخته اند . سازندگان این فیلم ها درست خلاف آن عمل کرده اند.
شب نشینی در جهنم که شعار «مال اندوزی و بخل، عملی ناشایست است» را یدک میکشدولی به صراحت اصول دینی مانند: معاد، برزخ و دوزخ را به مضحکه گیرد. عالم برزخ و دوزخ را با دکورهای مصنوعی (استفاده از طناب به جای پل) واستفاده از آوازه خوانی خوانندگان معروف زن و رقاصه های معروف آن زمان.

ب- آثاری که داستانهای ریشه دار مذهبی را به شیوه ضد ارزشی ساخته اند:
• فیلم یوسف و زلیخا، کاری از سیامک یاسمی، 1335
• فیلم توفان نوح، کاری از سیامک یاسمی، 1346
• فیلم آدم و حوا، امیر شروان، 1349

نقد و بررسی:
یوسف و زلیخا در مورد دلدادگی زلیخا به حضرت یوسف که فیلم به قصه ی قرآنی وفادار نیست و به آثار تاریخی غرب شباهت دارد. و بیش از حد بر روی جنبه های شهوانی بازیگران زن فیلم تاکیید می کند. «یوسف و زلیخا که زمینه تاریخی و مذهبی داشت به صورت بسیار زشتی به روی پرده آمد و موجب خشم و تنفر مردم گردید.

توفان نوح ، داستان امروزی با نگاهی بر گرفته از کتاب آسمانی است پسر نوح قاچاقچی الماس است و نوح با کمک پسر دیگر و دختر برادرش او را از تباهی نجات میدهد. توفان نوح کپی دیگری از گنج قارون است. فیلمی که سرشار از سکانسهای رقص و آواز ومزه پراکنی های کمیک به سبک وسیاق گنج قارون است.

آدم و حوا ساخته ی ا به جای وفاداری به قصه ی قرآنی و عبرت آموز آدم و حوا قصه ای وارونه و بی مایه را روایت میکند مثلث عشقی که در آن حوا مورد توجه مرد دیگری غیر از آدم قرار میگیرد.

ج- آثاری که دین دستمایه یا وسیله امیال هوسبازانه ی شخصیتهای فیلم قرار گرفته بود
• فیلم شوهر آهو خانم، کاری از داود ملاپور، 1347
• فیلم قیامت عشق ، هوشنگ حسامی ، 1352
• فیلم داش آکل ، مسعود کیمیایی ، 1350

نقد و بررسی:
این فیلم شوهر آهو خانم حول محور فردی مذهبی است که علی رغم داشتن زن و چهار فرزند دلباخته و مجذوب هما زنی مطلقه میشود که دو فرزند دارد. و اندک اندک در جریان فیلم به خاطر هما ایمانش را میبازد

قیامت عشق: حول محور فردی مذهبی است به نام آقا کمال است که قیم دختری میشود اما پس از مدتی عاشق او میشود اما وی که نمیخواهد شیطان بر زهدش غلبه کند خود را زخمی کرده و با این عمل دست به خود کشی می زند و در پای سقاخانه ای میمیرد
.
داش آکل از همین نوع فیلم هایی است که به طور آشکار به دین زدایی میپردازد. داش آکل مانند کمال و سرابی عاشق دختری به نام مرجان (که شخصیتی مذهبی دارد) میشود که بسیار هم کم سن و سالتر از اوست این عشق کم کم او را نابود میکند و تفوت داش آکل با دو شخصیت یاد شده در مذهبی نبودن اوست.

د- آثاری که به ظاهر از درون مایه های دینی بهره برده است
• فیلم خر دجال، کاری از کمال دانش، 1351
• فیلم مبارزه با شیطان، ژوزف واعظیان، 1350
• فیلم عطش، ایرج قادری، 1351

نقد و بررسی:
خر دجال تاکید بیش از حد برعناصر منفی دارد تا حدی که تصور می رود کارگردان قصد تایید هوسرانی و شقاوتهای موجود در فیلم دارد.
عطش ساخته ایرج قادری نگاه وقیحانه به دین و مذهب دارد تا آنجایی که زنی بدکاره و مرد مطرود از جامعه، در حمل ضریحی که مردم منتظر آن هستند کمکمیکنند و هر دو اتفاقی و در اثر حادثه ای کشته میشود و این دو قهرمان ملی میشود.

ه‌- آثاری که از نماها و نمادهای مذهبی استفاده کرده است
فیلم گوزن ها
فیلم قیصر
فیلم سنگ صبور
رفیق

نقد و بررسی:
گوزن ها ساخته مسعود کیمیایی شمایل حضرت علی به موازات عکس های رجوانی سید رسول تا حس و حال گدشته ی او که مبتنی بر ورزشکاری، بزن بهادری، و زنده شدن خاطراتش است تشدید شود.

قیصر ساخته مسعود کیمیایی که شخصیتی دارای روحیه لوطی مسلکانه اش ننه مشهدی را به مشهد میبرد و هنگام دعا کنار ضریح امام رضا(ع) از قتل هایی که انجام داده ابزار پشیمانی و طلب بخشش میکند. اما پس از بازگشت از مشهد دوباره قتل میکند و در واقع عمل دعا و رازو نیاز و توبه بی اثر معرفی میشود.

آثار سینمایی با رویکرد دینی بعد از انقلاب

الف) سینمای دینی بارویکرد اجتماعی

فیلم توبه نصوح ، محسن مخملباف ، 1361
تحلیل و بررسی:
فیلم توبه نصوح که به نوعی اقتباس از آثار شهید مطهری و دستغیب تلقی میشود. از درونمایه های مهم واصلی مانند، بازگشت به فطرت، خودباوری؛ ایثار، جهاد اکبر، انفاق، حق الناس، اقرار و پشیمانی نسبت به گناهان گذشته استفاده میکند. فیلم غیر از این عناصر از نشانه های آشنای عرفان بهره میگیرد. رابطه ی مرید و مرادی میان «لطفعلی خان» و «اوس یحیی» قابل اشاره است.

فیلم بچه های آسمان، مجید مجیدی، 1375
برای علی و زهرا مشکلی پیش می آید که آنها مجبور به استفاده از یک جفت کفش میشوند تا اینکه یک مسابقه ی دو پیش می آید که جایزه ی نفر سوم کفش است علی بر اثر هیجان یادش می رود که نباید اول شود. او غمگین از دریافت جایزه ی اول زهرا را میبیند در حالی که پدر، توانسته برای او کفش بخرد.
تحلیل و بررسی:
1-توجه به این حدیث نبوی که اگر فقر از در وارد شود دین از پنجره بیرون می رود
2- ایثار این خواهر و برادر که از این آزمون سربلند بیرون می آیند
3- رفتار علی و زهرا ناشی از زحمت پدر و کسب درآمد حلال است.

ب) سینمای دینی بارویکرد کمدی

فیلم زنگها، محمدرضا هنرمند، 1365
تحلیل و بررسی:
تلفن معنای عمومی خود را از دست داده و تذکری برای غافلان و بی خبران است. و نشان میدهد مدرن ترین ابزار که با حضور پلیس نشان داده میشود هم قادر به جلوگیری از مرگ نیست. این فیلم تلاشی است برای به تصویر کشیدن گمراهی انسان تخدیر شده در وادی مصیبتی که وی به دست خویش فراهم کرده و زنگ خطری است برای آن دسته از غافلان مرگ و گم کرده ی هویت خویشتن در دنیای ظواهر و زرق و برق های فساد وتبلیغات کاذب غرق شده اند.

فیلم دنیای وارونه، شهریار بحرانی، 1376
تحلیل و بررسی:
این فیلم تلاش میکند وارونگی اخلاقیات در دنیای امروز را به تصویر بکشد.فیلم به گناهان و اعمالی اشاره دارد که از جنبه های دینی انسان مؤاخذه میشود قوله ای مانند امر به معروف و نهی ازمنکر در صحنه های درگیری مهندس پس از تاثیر دارو با نانوا، روزنامه فروش و... به شدت کم رنگ و مضحک شده است. قانون و مسوولین نیز ماهیت غیر دینی خود را بعد از پخش ماده شیمیایی و تاثیر آن نمایان میکند که ضعفی برای این فیلم است

پ) سینمای دینی بارویکرد تاریخی

فیلم سفیر، فریبرز صالح، 1361
تحلیل و بررسی:
شاید نخستین جرقه تولید آثار دینی در سینمای پس از انقلاب است. و روایتگر یکی از چهره های گمنام تاریخ اسلام است و مفاهیم مانند ایثار، شهادت، استقامت، و ظلم ستیزی است. این فیلم حتی به صورت حاشیه نیز از حضور زنان استفاده نکرده است

فیلم ایوب، فرج الله سلحشور، 1372
تحلیل و بررسی:
اولین فیلم که قصص قرآنی را روایت میکند و در مورد پایداری و بردباری و صبر پیامبر در برابر سختی ها می باشد.
این فیلم ضعف ساختاری داشته ولی فیلم لطمه ایی به محتوا و مضمون با ارزش دین وارد نکرده است

برخی از فیلم ها ی دینی:
روز واقعه ، مریم مقدس ، خدا می آید ، به رنگ خدا ، یوسف پیامبر ، ابراهیم خلیل ، مصائب دوشیزه ، عصر روز دهم ، شب دهم ، معصومیت از دست رفته ، امام علی (ع) ، تنهاترین سردار ، ولایت عشق ، مردان آنجلس ، مسافر ری ، مختارنامه ، ملک سلیمان و . . .

برخی از نقدهای کلی به سینمای دینی در ایران
• ارتباط ضعیف و صوری اصحاب سینما با اندیشمندان دانشگاهی و حوزوی صاحب اثر
• عدم رواج تفکر سینمای دینی در ایران
• ناتوانی در استفاده از الگوهای قرآنی و روایی و تاریخی ایرانی و اسلامی
• حضور روشنفکرانه و یا بسته در این حوزه
• کپی برداری از موضوعات فیلم های معناگرا و دینی سینمای غرب
• و تصور رایج اینکه فقط سینمای غرب سینمای دینی میسازد

سیدغلامحسن خاکزاد شاهاندشتی

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
کپچا تصویری
کارکترهایی که در تصویر نمایش داده میشوند را وارد کنید