سینمای آخرالزمان اسطوره ای

2088.jpgبرای اینکه بیشتر با مدل سینمای آخرالزمان آشنا شویم باید نگاهی به اساطیر و اسطوره ای در یونان باستان داشته باشیم. مثلا در فیلم مشهور حمله تیتان ها (به کارگردانی لویس لتریر clash of titans ) می توان اشاره کرد که از فیلم های پرفروش 2011 بود و قبلا هم در دهه هشتاد میلادی نسخه قبلی آن ساخته شده بود و هر دو معطوف به اساطیر کهن یونانی و تیتان های توصیف شده در اساطیر یونان بود.

چرا اساطیر یونانی:
جالب است ملتی بدون تاریخ ، ظاهرا فاقد اسطوره ای کهنی مثل ملت آمریکا که عمر چندانی ندارد و در همین سیصد سالی که به زحمت از عمرش می گذرد برای خود اسطوره ای مدرنی تراشیده است و اسطوره ای مانند بت من و سوپرمن و اسپایدرمن که قرار است مصداقی از اسطوره های امروزی باشند.
اساسا ملت ها به دنبال اساطیرخود هستند و آرمان های خود را در قبال این نگاه خاص اسطوره ای ترسیم و تصویر می کنند سال ها قبل از پیدایش سینما اقوام کهن اساطیر خویش را به سان شعر می سرودند که در ایران باستان و ایران بعد از اسلام و در هندوستان نیز این گونه بوده است مثلا در یونان باستان نیز شعرایی مانند هومر به زبان شعر ، اساطیر خود را می سرودند.

اسطوره سینمایی:
بعدها که سینما پیدا شد در این 100 سال اخیر اسطوره به صورت جدی وارد قصه گویی مشترک بشری شد و طبعا زبان اسطوره ای سینما جایگاهی خاص پیدا کرد و یکی از گرایش های زبان اسطوره ای ترسیم آخرالزمان اسطوره ای شد به همان سان که اساطیر در قبل از پیدایش تاریخ یعنی عصر اساطیر حضور جدی داشتند.نگاهی وجود دارد که می گوید که اساطیر در آخرالزمان نیز هم در یک نگاه سیکلی و حلقوی دوباره جلوه گری کرد و نقش بسیار جدی ایفا کرد.
پس نسبت بشر این گونه است که از ماقبل و آغاز تاریخ هم درفکر فرجام تاریخ بود و با اساطیرارتباط و نسبت جدی داشت . با این نگاه سراغ فلم های آخرالزمانی اسطوره ای می رویم.

آخرالزمان اسطوره ای:
گففته شد چون امریکایی ها فرهنگ کهنی ندارند معمولا همه فرهنگ های کهن را مسخره می کنند . گرایش اصلی سینمایی هالیوود این است که معمولا فرهنگ های کهن دیگر را مورد هجمه قرار می دهند که از آن به نام make of other یا دیگر سازی یاد می کنیم ایشان با فرایندی نگاه می کنند به نام نگاه قرینه اغراق به مشرق زمین و یا نگاه قرینه تحقیر مشرق زمین که ما آن را می شناسیم.
در بسیاری این فیلم ها ، مشرق زمین ، جایگاه شر و پلیدی و یا اجنه و شیطان است جایگاه مفاهیم اسطوره ای شرق مقر پلیدی است که همیشه از این جا مفاهیم شر بر می خیزد و به عالم غرب می رود و برای آمریکایی ها ایجاد زحمت و مشکل می کند و بعضا شرایط آخرالزمانی برایشان پدید می آورد این نگاه قرینه بد بینی و تحقیر مشرق زمین در بسیاری از فیلم های دوره سینمای کلاسیک هالیوود قابل اعتنا است.
در فیلم های کلاسیک بعد از دهه هشتاد میلادی این نگاه قرینه تحقیررا نیز می بینید اصولا امریکایی وقتی مفاهیم گلوبالیزیشن Globalization یا جهانی سازی را مطرح می کنند مقصودی جز westernization وسترنیزیشن ندارد.

جهانی سازی امریکایی :
اگر واقعا جهانی سازی مقصود باشد یعنی همه ملل غرب و شرق علی السویه سهمی در خیر و شر داشته و در آن شریک باشند.
اما در گلوبالیزیشن مفهوم وسترنیزیشن لحاظ شده که تبعا غرب وزن اصلی را پیدا می کند و ارزش های غربی می آید حاکم و میزان و ترازو می شود از آن نیز جلوتر رفته و غایت این مسیر در فرایندی صورت می پذیرد که آن را به نام Americanization
امریکن زیشن یا آمریکایی سازی می شناسیم منظور از امریکایی سازی یعنی اینکه ارزش های زیستی ، ارزش های اخلاقی ، ارزش های اجتماعی و فرهنگی حاکم در جامعه امریکا بعنوان تراز ارزش های انسانی معرفی می کند و بعنوان زبده و چکیده تاریخ بشریت تلقی می گیرد و همه ارزش های دیگر با این سبک مقایسه می شود تبعا در این روند مقایسه ای ، اسطوره ای مدرن امریکایی نیز بعنوان طراز اسطوره ای بشر تلقی گردد البته امریکا چون خود را ادامه فرهنگ یونان می داند و اصولا فرهنگ مدرن بعد از رنسانس ، ریشه خود را در یونان باستان جستجو می کند ایشان ارباب انواع المپ یونان را طراز و میزان بشریت تلقی می کنند.
و این گونه جای افتاد که در واقع با فرهنگ یونانی همان نباید مشکلی وجود داشته باشد و فرهنگ یونانی همان خواستگاه اولیه ریشه و فرهنگ امریکایی امروز است و به این اعتبار است در فیلمی مانند 300( کارگردان ژاک اسنایدر 2007) بیشتر یک فیلم دروغ پرداز اسطوره ای است و بر مبنای دورغ های هرودوت و هومر شکل گرفته است. ملاحظه می کنید که سربازان اسپارات در واقع نماد امریکایی های امروزند وسربازان آتن که از ایرانی ها شکست می خوردند نماد اروپایی ها هستند و ایران هم معادل کل فرهنگ شرق و قدر مطلق فرهنگ آسیایی ها است و البته ایران تاج و نمونه این فرهنگ است و به مواجه فرهنگی آمده که امریکا خود را میراث خدا و میراث دار آن می داند این گونه است که در فیلم 300 صحنه های عجیب و غریب و اغراق آمیز شده و نبرد و سربازان کین لیونیداس اسپارتی ، موسیقی هارد راک امریکایی می شنویم اگر این فیلم تاریخی بود که از موسیقی تاریخی یونانی استفاده کند که می دانیم که یونانی ها در موسیقی ید طولانی در موسیقی و موسیقی دانی در سینما دارند.
همین نگاه در فیلم اسطوره ای و به شدت قرینه خیال پردازی اسکندر (کارگردان الیور استون 2004) دیده می شود که در ان اسکندر مقدونی در همه شعارهایی و سخنرانی هایی که در سپاه یونان می کند از ارزش های صحبت می کند که در امریکن لایف استایل american life style مطرح شده است حتی عقاب که نماد اسکندر است و همیشه بالای سر او پرواز می کند می دانیم که نمادهای شناخته شده امریکایی ها است که در نمادها و لگوهای نظامی خود به نمایش می گذارند به هر حال در دنیای مدرن امروز ردپای جدی برای اساطیر کهن وجود دارد و ما اگر فکر کنیم که اساطیر در دوره کهن جامانده و با امروز ما نسبتی ندارد قطعا قضاوت خطایی است.

تروا:
اساطیر در دنیای امروز رویایی جدی دارند و حتی اختلافات قومی و بین تمدنی هم در دنیای امروز ما می توانیم سراغ بگیریم ریشه در دوران اساطیر دارند اگر مثلا به قصه تروا ساخته شده است قصه ای که به ما قبل تاریخ بر می گردد.در حالی که هنوز معلوم نیست که چنین جنگی بین یونان و ترکیه فعلی در گرفته یا خیر؟
شاهد هستیم که چقدر این قصه در امروز دنیا پر رنگ است یعنی فرهنگ یونان یا فرهنگ مسینی یا فرماندهی آگومم نون لشکر کشی می کنند و سربازان یونانی را درساحل دارد دانل یا بوسفور ترکیه فعلی پیدا می کنند و به شهر تروا که به پادشاهی پریام شاه است حمله می کنند و بعد از ده سال جنگی بی حاصل بالاخره با تدبیری که از آتنا می آموزند و با کمک اسب چوبی تراوا را فتح می کنند و مردم تروا قتل عام می شوند تنها بازنده تروا به رهبری ان اید موفق می شوند که از شهر فرار کنند و به غرب اروپا بروند و در خاک اروپا در محل روم فعلی فرود می آیند و فرزندان او روموس و رومولوس بنیانگذاران روم می شوند و از اینجاست که امپراطوری روم شکل می گیرد و دعوای قدیمی این دو تمدن که به دوره اسطوره ها باز می گردد نهایتا به این می شود که رومی ها ، امپراطوری یونان باستان را برمی چینند و در واقع آن دولت را صاحب می شوند و همه اساتید یونانی را مال خود می کنند اما این بار با اسامی رومی (فیلم تروی کارگردانی پترسون 2004) شکل گرفت.
امروز هم در سینمای هالیوود خصوصا اساطیر نیز ردپای بسیار جدی دارند و برخی از این اساطیر از اقوامی نظیر یونانی ها اخذ شده و در سینمای امریکایی استفاده شود و بیشترین حس همذات پنداری را با اساطیر یونان ایجاد کردند.

اساطیر جدید:
اساطیر جدید امریکایی یعنی بت من ، سوپرمن و اسپایدر من(کارگردان سام رایمی) قرار است روح جدیدی از امریکایی باشند امریکایی ها همه الگو ها و ارزش ها را در غالب این اسطوره های مدرن جستجو می کنند این پاراگماتیسم امریکایی، لیبرالیسم امریکایی، روح سلحشوری امریکایی، و حل مشکلات توسط فرد امریکایی در این فیلم حاکم است و همیشه غلبه خیر و شر و خیری که قرار است مصداق آن امریکایی باشند نه روح حاکم بر خیر عالم.
در این مدرن از فیلم های اسطوره ای، اسطوره های مدرن باید الگوی مصرف مردم دنیا را می خواهند تغییر دهند شیوه مقابله با خطرها را تعریف کنند در آخرالزمان اسطوره ای خطرها از جنس اساطیراند خیلی عقلانی نیستند این بار نه طبیعت بر ضد عالم سرکشی کرده نه تکنولوژی شورشی کرده و بشر را در شرایط آخرالزمانی قرار داده و نه فضا علمی تخیلی است که مثلا موجوداتی از آن سوی کهکشان بشر را مورد هجمه قرار داده است این بارعمق تاریخ بشری مفاهیم اساطیری برخواستند و جهان مدرن را مورد هجمه قرار می دهند در فیلم برخورد تایتان ها غول های باستانی از دل دوزخ یا تارناروس برمی خیزند و به ارباب انواع اولمپ حمله می کنند و نماد لیبرالیسم فکری غرب را مورد هجمه قرار می دهند همین طور اسپایدرمن یک دکتر دیوانه ای تکنولوژی مخربی را ایجاد می کند و با تلفیق از جادوهای اساطیری و فرهنگ اساطیری را پیش می آورد که فقط یک قهرمان اسطوره ای مدرن می تواند مقابل آن بیاستد و او را از جامعه رفع کند.
جای دیگر و قتی سینمای امریکا به سراغ اساطیر سایر اقوام می روند و در پدیده make of others دیگر سازی درگیر می شود مدل قضاوت این سینما،متفاوت و متغیر می شود.

سید غلامحسن خاکزاد شاهاندشتی

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
کپچا تصویری
کارکترهایی که در تصویر نمایش داده میشوند را وارد کنید