خنثی نبودن رسانه سینما

2594.jpgمهد پیدایش سینما غرب است و این رسانه، خنثی نیست. رسانه مانند یک کارد آشپزخانه نیست که یک شرقی با آن گوشت حلال و یک غربی با آن گوشت حرام را ببرد یا مانند اسلحه کلاشینکف نیست که استفاده ی رزمند ه ی ما در دوره ی دفاع مقدس با سربازعراقی و همچنین سرباز روسی در افغانستان یکسان باشد. شهید آوینی تلاش می کرد تا این مطلب را اثبات کند که سینما ابزاری علی السویه نیست که ما بتوانیم مثل یک ابزار خنثی به همان سادگی از آن استفاده بکنیم که غربی ها از آن استفاده می کنند. وی برای این حرف دلایل فلسفی داشت که متأسفانه امروز هم بسیاری از فعالان فرهنگی ما آن را درک نمی کنند. دلیل شهید آوینی برای اثبات این مطلب این بود که وقتی اساس رسانه ای تصویر و ترسیم است، بیشتر در خدمت تفکر و جها ن بینی تصویری می تواند باشد و بیان مفاهیم انتزاعی با این رسانه دشوارتر می شود.

سینما ابزار خوبی برای نشان دادن خشونت، التذاذهای جسمانی و مادی و هر چیزی که ریشه ی ظاهری و مادی دارد می باشد که در پوزیتیویسم امروز غرب نیز تعریف می شود. اما اگر بخواهیم به سینما بگوئیم توکل، توسل، استعاذه، خوف و رجا را نشان بده، کار سختی می شود و ناگزیر می شویم به سمت چند لایه صحبت کردن، نماد، استعاره، ایهام و اشاره برویم و به همان میزان پیاممان را دشوارتر منتقل خواهیم کرد. انسان غربی عین باور خودش را با این رسانه نشان می دهد اما ما باید اجتهاد بیشتری به خرج دهیم تا بتوانیم این اسب سرکش را رام کنیم. آنها خدا را هم در این رسانه نشان می دهند. مدیران فرهنگی ما افکار شهید آوینی را نمی فهمند و معتقدند آوینی به دلیل جهلش نسبت به سینما، منکرسینما است. البته در غرب هم افراد باسوادی هستند که به اهمیت هنرهای غیرتصویری پی برده اند. تیراژهای میلیونی کتاب در غرب، نشان از همین مسئله دارد. حتی برای خرید کتا بهای سطح پایینی مانند «هری پاتر » شب در صف می خوابند تا صبح جزء اولین افرادی باشند که نسخه ی جدید را می خرند. بنابراین در غرب هم گروهی به این نتیجه رسید هاند که رشد یافتگی ذهنی انسان م یتواند او را به یقینی برساند که دیگر حاصل دیدن نیست. البته این نیز در فضای فکری آنها مطرح است؛ یعنی اگر از یقین حرف می زنند، منظورشان یقین در باب مادیات یا خرافه هایی است که در بعضی کتاب هایشان آمده است. ما در نگاه اسلامی خود به «الذین یؤمنون بالغیب » اعتقاد داریم وایمان به غیب را برای مؤمنان صفت بزرگی می دانیم؛ یعنی ایمان به آن چیزی که نمی بینیم ولی در دلمان به آن ایمان داریم و این یک نوع رفتاری در ما ایجاد می کند. امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند: «گروهی از شیعیان من هستند که در آخرالزمان هیچ امام معصومی را نمی بینند و فقط به سیاهی های روی کاغذ ایمان می آورند و من چقدر به دیدن آنها مشتاقم. » این نشان از رشدیافتگی است و نشان از این دارد که ما در ضمن اینکه به ساحت تصویر احترام می گذاریم، نباید در آن متوقف شویم.

رمان «فارنهایت۱۵۴ » و همین طور فیلم آن، داستان یک ویرا ن شهر یا یک دیستوپیا است که معادل شهری است که در نقطه ی مقابل آرما ن ها قرار دارد و ما آن را جهنم شهر می نامیم. در آن شهر، «کتاب» یک کالای فرهنگی ممنوعه تلقی می شود. و آن را می سوزانند و دارنده اش را مجازات می کنند. در آن ویرا ن شهر گروهی به نام آتش نشان ها هستند که کارشان آتش زدن کتاب است؛ یعنی مانند مأموران تفتیش عقاید به خا نه ها می ریزند و هر کتابی را صرف نظر از اینکه موضوعش چیست می گیرند، می سوزانند، صاحبان آن را دستگیر می کنند و به زندان می برند. در آن جامعه، تلویزیون، جایگزین کتاب شده است و آدم ها بین چهار تلویزیون عظیم که به دیوار نصب است زندگی می کنند. در واقع تلویزیون آنها تله اسکرین است که یک رابطه ی دوطرفه با بیننده برقرار می کند و بیننده می تواند با مجری وارد صحبت بشود. این عالَم مجازی به مراتب از عالم واقعی بیرون برای آنها جدی تر است.

دعوای رسانه های تصویری امروز این است که عالَم مجاز را از عالم واقع، جدی تر، واقعی تر و جذا بتر نشان می دهند. کودکان در این دوره بسیار به باز یهای کامپیوتری علاقه مند هستند و در آن غرق می شوند زیرا آن عالَم مجازی برایشان ازعالم واقعی بیرون بسیار جدی تر است و محو آن می شوند. همین حالت را اکثر افراد در حین تماشای یک فیلم سینمایی جذاب در سالن سینما پیدا می کنند. در مجموعه ی مقالات شهید آوینی به این مطلب اشاره شده است که در هیچ زمانی از تاریخ بشریت سابقه نداشته است انسان هایی زیر سقف یک خانه بنشینند و بدون اینکه با هم حرف بزنند ساعت ها به یک گوشه از اتاق خیره شوند اما تلویزیون این کار را کرده است. تلویزیون جمع خانواده را به افراد تجزیه می کند.

شهید آوینی منکر تکنولوژی نبود. او می گفت تکنولوژی، اسبی است که به ما سخت تر سواری می دهد اما ما باید از آن سواری بگیریم. او سینما تدریس می کرد و برای تلویزیون سریال می ساخت اما معتقد بود نباید ساده انگارانه، ساده لوحانه و کودکانه تصور کنیم که به همان سادگی که انسان غربی از این رسانه استفاده می کند ما هم می توانیم استفاده کنیم.

دکتر مجید شاه حسینی

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
کپچا تصویری
کارکترهایی که در تصویر نمایش داده میشوند را وارد کنید