احکام «گيـــم نتـــی»

2671.jpgطراحی بی‌نظیر و پیچیدگی‌های گیم‌ها و کنسول‌ها و انواع و اقسام بازی‌های رایانه‌ای جدید، که سه چهار ساعت از ۲۴ ساعت روزانه برخی افراد را پر می‌کند، دارای احکام و حساب و کتاب‌های فقهی است که لازم است به آنها توجه جدی داشته باشم...

نقل کرده‌اند که حکیمی هندی، در چند هزار سال پیش، شبی در خواب دید که تبدیل به پروانه‌ای شده و روی گل‌های مختلف می‌نشیند و از شهد گل‌ها می‌مکد. وقتی از خواب بیدار شد، تا مدت‌ها در فکر و اندیشه غرق بود؛ تا این که یکی از شاگردانش جرأت کرده و از وی پرسید:« قربانت گرداهه! چرا چند روز است در فکر بوداهه»؟!
حکیم هندی هم داستان خواب خود را برای او تعریف کرد. شاگرد با خوشحالی گفت: «قربانت گرداهه! این که خواب خوبی بوداهه؛ نگرانی نداشتاهه!» و استاد پاسخ داد که « نگران نبوداهه، اما چند روزه فکرم به این مشغول بوداهه که من انسان بوداهه و خواب دیدم پروانه گشتاهه؛ یا این که من پروانه بوداهه، ولی الان خواب می بینم انسان گشتاهه»!؟!
البته این سـؤال، به خــودی خود بحثی فلسفی است که مربــوط به اهل حکمت و معرفت‌شناسی است و خوشا به حال کسانی که در این سؤالات و ابهامات معرفتی و فلسفی و علمی، شب و روز خود را می‌گذرانند و با علم و اندیشه سرگرم‌اند؛ اما به هر حال، اکثریــت افـراد جوامــع امــروزی، بخصــوص جوانـان، برای خود سرگرمــی‌ها و دل‌مشغولــی‌های دیگری دارند که البته همین ســؤال و تردیــد حکیم هندی، به نوعـی برای این جوانــان و نوجوانــان امروزی هم وجود دارد.
مثلاً وقتی نوجوان عزیزی، وارد «گیــم نــت» می شود و سه ساعت تمام، در نقش یک جنگجوی افسانه‌ای و رویین تن، با همه موجودات زمینی و آسمانی و حتی ماورایی، به جنگ و مبارزه - آن هم در محیطی با طراحی‌های عجیب و غریب و گرافیک بی‌نظیر - می‌پردازد، معلوم است وقتی پولــش ته می‌کشـد و می‌خواهد «گیــم نــت» را ترک کند، یک لحظه فراموش می‌کند که نوجوانی ۱۵ ساله است که چند ساعت، تبدیل به یک جنگجوی افسانه‌ای شده بود، یا واقعاً یک جنگجوی افسانه‌ای است که الان در نقش یک کاراکتر کامپیوتری نوجوان، زورش به مسئول گیم نت نمی‌رسد؟!
به هر حال، طراحی بی‌نظیر و پیچیدگی‌های گیم‌ها و کنسول‌ها و انواع و اقسام بازی‌های رایانه‌ای جدید، خداوکیلی، آدم زن و بچه‌دار را از فکر بدبختی و گرفتاری و قسط و اجاره خانه و... غافل می‌کند، چه برسد نوجوان و جوان یک لاقبای فی امان‌الله را...!!!؟ اما به هر حال، همین سرگرمی مفرّح و جذاب، که سه چهار ساعت از ۲۴ ساعت روزانه برخی افراد را پر می‌کند هم، دارای احکام و حساب و کتاب‌های فقهی است که در چند بخش، به آنها اشاره‌ای خواهیم کرد.

پشت یک میز با جناب ابلیس
اولیــن و شاید مهـم‌تریــن خطــری که این قبیل بازی‌ها و سرگرمی‌ها را تهـدیــد می‌کند، مسأله «قمـــار» است. در واقع یکی از شایـع‌تریــن مفاســد و خطــرات دینــی که اکثر ورزش‌ها و تفریح‌ها را می‌تواند آلوده سازد، همین مشکل است. تعریف ساده «قمــار»، همان «تعییــن جایــزه و منفعــت برای برنــده» است که در اصطلاح فقهی، معمولاً به وجود «برد و باخت» در بازی تعریف می‌شود. اگر در یک بازی، برد و باخت شرط شود؛ یعنی بازنده، ملزم و متعهد به رساندن منفعتی مانند پرداخت پول به برنده گردد، «قمار» صورت گرفته؛ که در قرآن‌کریم عملی پلید و شیطانی خوانده شده است.1 در نتیجه، اگر در هر نوع بازی، مانند فوتبال، والیبال و مانند آن، همین شرط ساده اتفاق بیفتد و تعیین جایزه برای برنده از جیب دیگران شود، این کار «قمار» و حــرام است؛ چه این عمـل، در یک جـام رسمـی و با حضـور تیم‌های مختـلف و با جایــزه‌ای کـلان باشد یا در یک گل‌کوچیک خانوادگی به شکل تعهــد تیم بازنده برای خرید نوشابه برای تیم برنده.
به همین نسبت، تفاوتی بین بازی‌های بدنی با فعالیت جسمی بالا یا بازی‌های فکری نیست و بر این اساس، روشن است که بسیاری از شرط‌بندی‌های دوستانه که در «بازی‌های چند نفره کامپیوتری» انجام می‌شود، چیزی جز قمار نیست و باید کُلاً دور آن را خط کشید. بهترین راهکار برای حل این مشکل آن است که بدون شرط‌بندی قبلی، در پایان بازی تمامی شرکت‌کنندگان، پول‌هایشان را روی هم بریزند و دسته جمعی خودشان را مهمان کنند یا برخی از افراد خرید آب میوه برای جمع را بر عهده بگیرند؛ بدون آن که تعهد قبلی در بین باشد یا این کار بر دوش تیم بازنده قرار بگیرد.

یک نکته مهم
حتماً گیم‌بازی‌های حرفه‌ای، با خواندن پاراگراف قبل با خود گفته‌اند خب! خدا رو شکر، پس مشکل حل است؛ فقط نباید شرط‌بندی بشود و الاّ دیگر می‌توان هر بازی کامپیوتری را انجام داد و غصه «قمار» را نداشت. اما خدمت این دوستان عارضیم که یک نکته دیگر هم در مسأله «قمار» وجود دارد که آن معمولاً از دید بسیاری از افراد مخفی می‌ماند و آن «حرمت بازی با ابزار قمار» است؛ در واقع در مسأله قمار، دو موضوع متفاوت وجود دارد؛ یکی قمارکردن که از کارهای حرام است و دیگری، بازی با ابزار و آلات قمار که این کار هم عملی حرام محسوب می‌شود.
نیفتاد؟؛ چشم؛ توضیح عرض می‌کنیم: فارسی و بی‌لهجه این حرف آن است که قمار، چنان که گفتیم تعریف ساده و روشنی دارد و در ساده‌ترین بازی‌ها هم با شرط‌بندی، «قمار» صدق می‌کند؛ حتی اگر بازی گل پوچ یا نون بیار کباب ببر باشد. اما از آنجا که شیطان و دارو دسته‌اش برای جذب حداکثری انسان‌ها به حزب خود، نهایت تلاش را به کار می‌بندند، در طول تاریخ برخی بازی‌ها و ابزار و آلات مخصوص قمارکردن و شرط‌بندی ساخته شد یا لااقل برای این کار رواج پیدا کرد. مانند تخته نرد، شطرنج، بیلیارد، پاسور و .... که به طور معمول، ابزار و آلاتی برای قمار به حساب می‌آیند یا در گذشته به حساب می‌آمدند.
بر اساس نظر فقها، بازی با این ابزار، «حتی بدون برد و باخت و شرط‌بندی» هم عملی حرام محسوب می‌شود، البته به شرطی که این ابزار و آلات و بازی‌ها، در عرف جامعه، هنوز به عنوان ابزار قمار محسوب شوند. اما اگر اکنون دیگر ابزار قمار شناخته نشوند، طبق نظر برخی از مراجع، بازی با آنها البته «بدون شرط‌بندی» اشکال ندارد.

بر این اساس روشن شد که هر نوع بازی با پاسور حتی اگر هیچ پولی در میان نباشد حرام است و طبق نظر برخی از مراجع، در این حرمت فرقی بین بازی با خود ورق‌های پاسور یا بازی کامپیوتری آن نیست، در واقع اگر وسیله‌ای ابزار قمار بود، بازی با آن، در هر صورت اشکال دارد؛ حتی اگر به شکل کامپیوتری انجام شود.

بازی با پس‌زمینه ابلیسی
یکی دیگر از خطرات و مفاسد این بازی‌ها، وجود تصاویر و صحنه‌ها و کاراکترهای تحریک‌کننده در آنهاست. مخفی نیست که اگر در گذشته، بچه‌های دهه شصتی، پشت آتاری می‌نشستند و با حرص و ولع، بازی معروف هواپیما را در یک مسیر مستقیم و بی‌بازگشت، آن قدر ادامه می‌دادند تا هواپیمای مزبور با صدایی وحشتناک از برخورد با دیوار و یا سایر موانع منفجر شود، امروزه تنوع بازی‌های کامپیوتری، مرزهای سن و سال و فرهنگ و نژاد و حتی سیاست را درنوردیده و انواع و اقسام بازی‌ها برای مخاطبین مختلف و در موضوعات گوناگون، طراحی و روانه بازار سیری‌ناپذیر جهانی می‌شود و در این میان، برخی از این بازی‌ها به طور خاص در حوزه بازی‌ها «پورنو» تعریف می‌شود و هدفی جز همان اهداف فیلم‌ها و تصاویر مستهجن و ضد اخلاقی ندارد. بعلاوه حتی در بسیاری از بازی‌های رزمی و تخیلی و ... هم، به دلیل تهیه و توزیع آنها در برخی کشورهای غربی و بی‌توجه به اصول اخلاقی و خانوادگی، نوع پوشش و رفتارهای شخصیت‌های تعریف شده‌ی در بازی، متناسب با دین و فرهنگ ما نبوده و بعضاً تصاویر این بازی‌ها موجب تحریکات جنسی و برخی مفاسد و مشکلاتی از این دست می‌شوند. بر همین اساس باید گفت اگر نفس انجام این بازی، موجب تحریک جنسی فرد بیننده یا کاربر آن بازی شود و یا مفاسدی از این دست را در آینده به دنبال داشته باشد، انجام این بازی‌ها یا حتی مشاهده آن جایز نیست؛ البته لازم به ذکر است کاری که یک شخصیت نرم‌افزاری انجام می‌دهد به منزله رفتار و عمل فردِ در حال بازی که آن شخصیت مجازی را هدایت می‌کند محسوب نمی‌شود؛ یعنی اگر کسی شخصیت بازی خود را هدایت کند تا عملی که از نگاه شرع حرام محسوب می‌شود را انجام دهد - مثلاً مشروب بخورد - این هدایت، گناه نیست؛ اما اگر همین عمل، موجب تحریک بازی‌کننده شود یا مفاسد دیگری را در آینده به دنبال داشته باشد، چنین شخصی، مرتکب کار حرامی شده است.

اما و اگرهای تهیه و توزیع بازی‌های رایانه‌ای
اما فارغ از محتوای بازی‌های رایانه‌ای، در کم و کیف تهیه و توزیع این باز‌ی‌ها هم، حرف و حدیث بسیار است که بد نیست نگاهی به آن بیندازیم. مسأله اول، تهیه CD یا DVD های این بازی‌ها است. کسانی که مثل بچه آدم می‌روند و از مراکز مُجاز توزیع و نشر این بازی‌ها، نسخه اصل و اورجینال را تهیه می‌کنند، از بحث ما خارج‌اند. اما کسانی که مثل اون یکی بچه آدم (جناب قابیل)!!!؟ دلشان نمی‌خواهد کار را درست و درمان و از راه خودش انجام دهند و این قبیل محصولات را از نسخه‌های رایت شده یا از انواع و اقسام سایت‌ها و وبلاگ‌ها تهیه و دانلود می‌کنند به این عرایض ما، نیم‌نگاهی بیندازند.
از نظر فقهی، در استفاده از محصولات کامپیوتری و حق کپی رایت، اختلافاتی بین فقها وجود دارد که همه انواع این محصولات؛ اعم از نرم‌افزاری سیستمی یا کاری و تفریحی و ... را شامل می‌شود.
در نظر بسیاری از فقها، این محصولات، متعلق به همان شرکت یا شخص‌تولید کننده است و کم و کیف استفاده و تکثیر و توزیع آن، تابع قوانین مشخص کشور در این خصوص؛ یعنی بر اساس ضوابط همان شرکت یا شخص تولیدکننده است. این مطلب، در خصوص شرکت‌های داخل کشور یا شرکت‌هایی که بین کشور ما و آنها، تعهدات فیمابین و قراردادهای مشخص وجود دارد، روشن است. اما اگر یک نرم‌افزار یا بازی، مربوط به شرکت‌هایی باشد که هیچ تعهد و معاهده‌ای با کشور ما ندارند و «قرارداد رعایت حقوق کپی رایت» با آنها بسته نشده، طبق نظر برخی از مراجع، استفاده از این محصولات رایتی اشکال ندارد؛ در عین حال، اگر انسان دقیقاً نداند که این محصولات کامپیوتری، از نظر تولیدکنندگانش، مجاز به دانلود یا بهره‌برداری رایگان یا نسخه‌های غیر اصل هست یا خبر، طبق نظر برخی از مراجع، استفاده از آنها یا دانلود آنها از سایت‌های متفرقه منعی ندارد.
با توضیحاتی که داده شد، تکلیف فروشگاه‌ها و مراکز تهیه و تکثیر این محصولات هم روشن می‌شود. در واقع اگر تکثیر و توزیع نسخه‌های غیر اصلی یک بازی، بر اساس ضوابطی که گفتیم، صحیح نباشد، انجام این کار توسط مراکز تهیه و فروش محصولات رایانه‌ای، و پولی که در قبال آن دریافت می‌کنند، مشکل‌دار می شود. همچنین است اگر محتوای یک بازی، محتوای غیر اخلاقی باشد و فروشنده آگاه باشد که محتوای این بازی، موجب تحریک و مفسده برای نوجوان و جوانی که آن را می‌خرد، خواهد شد. این مسأله، همانند فروش فیلم‌های مستهجن یا دیگر وسایلی است که با آنها گناه می‌شود و فروشنده، در انجام گناه، «واسطه» یا کمک‌کار انجام گناه محسوب می‌شود.
اما اگر این اطمینان وجود نداشت و بازی هم دارای صحنه‌های مستهجن بود، اما امکان دارد برخی از افراد با دیدن برخی از تصاویر متداول و عادی دراین بازی‌ها تحریک شوند و به گناه بیفتند، به صرف این احتمال، فروش این بازی‌ها یا قراردادن آن در اختیار مراجعه‌کنندگان به «گیم نت» اشکالی ندارد. (البته ناگفته نماند که این مسأله می‌تواند در محیط‌های گوناگون و فرهنگ‌های مختلف، حکم دیگری داشته باشد و یک جواز مطلق محسوب نمی‌شود)

افزودنی‌های غیر مجاز
همین جا تا تنور داغ است، یک نکته ظریف را هم از قلم نیندازیم که معمولاً توجهی به آن نمی‌شود و آن «موسیقی پس‌زمینه» این بازی‌هاست. در واقع، چیزی که در بازی‌های رایانه‌ای معمولاً مورد توجه زیاد قرار دارد، جلوه‌های گرافیکی و طراحی‌های گوناگون محیط و فضای بازی و کاراکترهای آن است. حرف اصلی را در جایگاه و محبوبیت و جذابیت یک بازی رایانه‌ای، جلوه‌های بصَری آن می‌زند. اما همه‌ی این بازی‌ها، دارای یک موسیقی پس‌زمینه هم هستند که بسته به نوع و موضوع و شاخه‌ی بازی، تنوع گسترده‌ای را داراست. هر چند این موسیقی، معمولاً در متن بازی حل می‌شود و فردی که غرق بازی شده، توجه کاملی به آن ندارد، اما اگر در حین بازی، صدای آن قطع شود، همه‌ی حس و حال طرف گرفته می‌شود و حسابی شاکی می‌شود. لذا معلوم است فرد، کاملاً به آن موسیقی پس‌زمینه هم توجه دارد و از آن بهره می‌برد. به همین دلیل باید توجه داشت که موسیقی به کار گرفته شده در این بازی‌ها، در شاخه‌ی موسیقی‌های حرام؛ یعنی موسیقی‌های غنایی یا لهوی نباشند؛ بخصوص در مورد موسیقی‌هایی که دارای خواننده زن هستند.

... و در پایان، دو نکته مهم و ضروری
نکتــه اول آن که انجام بازی‌های گوناگون؛ اعم از بازی‌های ورزشی و بدنی یا بازی‌های رایانه‌ای تا محدوده‌ای که معقول و متعارف باشند، نه از نظر عقل و نه از نظر شرع، هیچ منعی ندارند؛ بلکه برای اقشاری چون نوجوانان و جوانان، لازم و مفیدند. اما اگر شکل و ماهیت رفتار انسان به گونه‌ای باشد که انجام این بازی‌ها به نوعی رفتار لهوی و خارج از ضابطه‌ی رفتار مؤمنانه به حساب بیاید، باید از آن پرهیز کرد.
در واقع اگر انسان، به واسطه انجام این رفتارها، از امور لازم و ضروری زندگی خود بماند و مفیدترین ساعات روزانه خود را برای آن کار گذاشته و از انجام تکالیف دینی و دنیایی خود جا بماند، این عمل می‌تواند مصداق لهو به حساب بیاید؛ که در منابع دینی ما، به شدت از آن نهی شده است؛ چرا که این رفتار، هیچ توجیه عقلی و شرعی نداشته و جز بیهودگی و اتلاف فرصت عمر، چیز دیگری نیست.
نکتــه دوم آن که اگر همین بـازی‌های رایـانه‌ای، به گونـه‌ای فرد را معتـاد کنـد که در انجام آن، صدمات قابل توجهی به بدن خود بزند، باز این عمل، جایز نخواهد بود و عنوانِ ثانوی حرام بر آن بار می‌شود.
حتماً شما هم در خبرها دیده و یا خوانده‌اید که برخی نوجوانان یا جوانان، به دلیل افراط در انجام این بازی‌ها، حتی جان خود را از دست داده‌اند. بدیهی است که در اسلام، این ضرر رسانی‌های غیر متعارف به خود، جایز نیست و باید از آن دوری کرد.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
کپچا تصویری
کارکترهایی که در تصویر نمایش داده میشوند را وارد کنید