«موسیقـی و غنـا» از محضر مقام معظم رهبری

2437.jpgپرسش‌های فقهی درباره «موسیقـی و غنـا» از محضر مقام معظم رهبری*

س ۱۱۲۸: ملاک تمييز موسيقی حلال از حرام چيست؟ و آيا موسيقی کلاسيک حلال است؟ بسيار مناسب است که معيار آن را بيان فرماييد.
ج: هر موسيقی که به نظر عرف، موسيقی لهوی و مطرب - که مناسب با مجالس عيش و نوش است - باشد، موسيقی حرام محسوب می‏شود و فرقی نمی‏کند که موسيقی کلاسيک باشد يا غير کلاسيک. تشخيص موضوع هم موکول به نظر عرفی مکلَّف است؛ و اگر موسيقی اين گونه نباشد، به خودی خود اشکال ندارد.

س ۱۱۲۹: گوش‌دادن به نوارهايی که توسط سازمان تبليغات اسلامی و يا مؤسسه اسلامی ديگر مجاز اعلام شده‌‏اند، چه حکمی دارد؟ و استفاده از آلات موسيقی مثل کمان، وِيولون و نِی چه حکمی دارد؟
ج: جواز گوش‌دادن به نوارها، منوط به تشخيص خود مکلَّف است که اگر تشخيص دهد مشتمل بر غنا و موسيقی لهوی مناسب با مجالس عيش و نوش و خوش‏گذرانی و همچنين مطالب باطل نيست، گوش‌دادن به آن اشکال ندارد. بنابراين تجويز آن، توسط سازمان تبليغات اسلامی و يا هر مؤسسه اسلامی ديگر، به تنهايی دليل شرعی برای مباح بودن آن نيست و بکارگيری آلات موسيقی، در موسيقی لهوی مطرب و مناسب با مجالس لهو و گناه، جايز نمی‏باشد؛ ولی استفاده حلال از آنها، برای اهداف عقلايی اشکال ندارد؛ و تشخيص مصاديق هم، موکول به نظر خود مکلَّف است.

س ۱۱۳۰: منظور از موسيقی مطرب و لهوی چيست؟ و راه تشخيص موسيقی مطرب و لهوی از غير آن چگونه است؟
ج: موسيقی مطرب و لهوی آن است که به سبب ويژگی‌هايی که دارد، انسان را از خداوند متعال و فضائل اخلاقی دور نموده و به سمت بی‏‌بندوباری و گناه سوق دهد؛ و مرجع تشخيص موضوع، عُرف است.

س ۱۱۳۱: آيا شخصيت نوازنده و محل نواختن و يا غرض و هدف از آن، در حکم موسيقی تأثير دارد؟
ج: موسيقی حرام، موسيقی مطرب و لهوی مناسب با مجالس لهو، و گناه است و گاهی شخصيت نوازنده يا کلام همراه آهنگ يا مکان و يا ساير شرايط، در اينکه موسيقی تحت عنوان موسيقی مطرب و لهوی حرام و يا عنوان حرام ديگر قرار بگيرد، مؤثر است؛ مانند اينکه بر اثر آن امور، منجر به ترتّب فساد شود.

س ۱۱۳۲: آيا معيار حرمت موسيقی، فقط مطرب و لهوی بودن آن است يا اينکه ميزانِ تحريک و تهييج آن هم تأثير دارد؟ و اگر باعث حزن و گريه شنونده شود، چه حکمی دارد؟ خواندن و شنيدن غزل‌هايی که به‌صورت سه ضرب و همراه با موسيقی خوانده می‌‏شوند، چه حکمی دارد؟
ج: ملاک آن، ملاحظه کيفيت نواختن موسيقی، با در نظر گرفتن همه خصوصيات و ويژگی‌های آن است و اينکه از نوع موسيقی مطرب و لهوی مناسب با مجالس لهو و گناه باشد. هر موسيقی که به حسب طبيعت خود، از نوع موسيقی لهوی باشد، حرام است؛ اعم از اينکه مهيّج باشد يا خير و موجب ايجاد حزن و اندوه و حالات ديگر در شنونده بشود يا خير؛ و هرگاه غزل‌‏هايی که همراه با موسيقی خوانده می‌شوند، به‌ صورت غنا و آواز لهوی مناسب مجالس لهو و لعب در آيند، خواندن و شنيدن آنها حرام است.

س ۱۱۳۳: غنا چيست؟ آيا غنا، فقط شامل صدای انسان است يا اينکه شامل صداهای حاصل از آلات موسيقی هم می‌‏شود؟
ج: غنا، عبارت است از صدای انسان در صورتی که با ترجيع و طَرَب همراه بوده و مناسب مجالس لهو و گناه باشد که خواندن به اين صورت و گوش‌دادن به آن، حرام است.

س ۱۱۳۴: آيا زدن بر ظرف‌ها و ساير وسايلی که جزء آلات موسيقی نيستند، در عروسی‌‏ها توسط زنان جايز است؟ اگر صدا به بيرون از مجلس برسد و مردان آن را بشنوند چه حکمی دارد؟
ج: جواز اين عمل، بستگی به «کيفيت نواختن» دارد. اگر به شيوه‌ی متداولِ در عروسی‏‌های سنّتی باشد و لهو محسوب نشود و فسادی هم بر آن مترتّب نگردد، اشکال ندارد.

س ۱۱۳۵: دف‌زدن توسط زنان، درعروسی‌ها چه حکمی دارد؟
ج: استفاده از آلات موسيقی برای نواختن «موسيقی لهوی و مطرب»، جايز نيست.

س ۱۱۳۶: آيا گوش‏‌دادن به غنا، در خانه جايز است؟ اگر در فردی تأثير نداشته باشد، چه حکمی دارد؟
ج: گوش‌دادن به غنا، «به‌ طور مطلق» حرام است؛ چه در خانه به تنهايی شنيده شود و يا در حضور ديگران؛ و چه در او تأثير بگذارد يا خير.

س ۱۱۳۷: بعضی از جوانان که تازه به سن بلوغ رسيده‌‏اند، از مراجعی تقليد می‏‌کنند که فتوا‏ به حرمت موسيقی، به‌طور مطلق داده‌‏اند؛ هرچند از راديو و تلويزيون دولت اسلامی پخش شود. حکم اين مسأله چيست؟ و آيا اگر ولیّ فقيه، گوش‌دادن به موسيقی حلال را اجازه داده باشد، آيا تجويز او به خاطر احکام حکومتی برای جواز آن کافی است يا اينکه آنان بايد به فتوای مرجع تقليد خود عمل کنند؟
ج: فتوا‏ به جواز يا عدم جواز گوش‌دادن به موسيقی، از احکام حکومتی نيست؛ بلکه حکم شرعی فقهی است و بر هر مکلّفی واجب است در اعمالش، به فتوای مرجع تقليد خود مراجعه کند. ولی موسيقی، «اگــر» مناسب با مجالس لهو و گناه نباشد و مفسده‏ای هم بر آن مترتّب نگردد، دليلی بر حرمت آن وجود ندارد.

س ۱۱۳۸: مقصود از موسيقی و غنا چيست؟
ج: غنا، يعنی ترجيع صدا؛ به نحوی که مناسب با مجالس لهو باشد؛ که از گناهان بوده و بر خواننده و شنونده حرام است. ولی موسيقی، نواختن آلات آن است که اگر به نحو معمولِ در مجالس لهو و گناه باشد، هم بر نوازنده و هم بر شنونده حرام است. و اگر به آن نحو نباشد، فی‌نفسه جايز است و اشکال ندارد.

س ۱۱۳۹: من در مکانی کار می‏‌کنم که صاحب آن، هميشه به نوارهای غنا گوش می‏‌دهد و من هم مجبور به شنيدن آن هستم. آيا اين کار برای من جايز است ياخير؟
ج: اگر نوارها، در بردارنده‌ی غنا يا موسيقی لهوی «مناسب با مجالس لهو و معصيت» باشند، گوش‌دادن آن جايز نيست؛ ولی اگر «مجبـور به حضـور» در آن مکان هستيد، رفتن به آنجا و کارکردن در آن، برای شما اشکال ندارد ولی واجب است به غنا گوش ندهيد؛ هرچند به گوش شما بخورد و آن را بشنويد.

س ۱۱۴۰: موسيقی که از راديو و تلويزيون جمهوری اسلامی پخش می‌‏شود، چه حکمی دارد؟ آيا اين گفته که حضرت امام(قدّس سره) موسيقی را به‌ طور مطلق حلال اعلام کرده‏‌اند، صحيح است؟
ج: نسبت حلال دانستن موسيقی به‌طور مطلق، به راحل عظيم الشأن حضرت امام خمينی(قدّس سرّه)، «کذب و افتراء» است. امام(قدّس سرّه) معتقد به حرمت موسيقی «مطرب و لهوی مناسب با مجالس لهو و معصيت» بودند و نظر ما هم همين است؛ ولی اختلاف در ديدگاه‌ها، از تشخيص موضوع نشأت می‏‌گيرد؛ زيرا تشخيص موضوع، موکول به نظر خود مکلَّف است. گاهی نظر نوازنده با نظر شنونده، تفاوت پيدا می‏‌کند که در اين صورت، موسيقی که به تشخيص مکلَّف، لهو و مناسب با مجالس گناه است، بر او گوش‌دادن به آن حرام می‌‏باشد و امّا صداهای مشکوک، محکوم به حليّت هستند و پخش از راديو و تلويزيون، «به تنهايی» دليل شرعی بر مباح و حلال بودن آنها محسوب نمی‌‏شود.

س ۱۱۴۱: گاهی از راديو و تلويزيون آهنگ‌هايی پخش می‏شود که به نظر من مناسب با مجالس لهو و فسق هستند. آيا بر من واجب است که از گوش‌دادن به آنها خودداری نموده و «ديگران» را هم از آن منع کنم؟
ج: اگر آنها را از نوع موسيقی مطرب و لهوی مناسب با مجالس لهو می‌‏دانيد، جايز نيست به آنها گوش دهيد؛ ولی نهی ديگران از باب نهی از منکر، «منوط به اين است که» احراز نماييد که آنان هم آهنگ‌های مزبور را از نوع موسيقی حرام می‏‌دانند.

س ۱۱۴۲: گوش‌دادن و توزيع غنا و موسيقی لهوی که محصول کشورهای غربی است، چه حکمی دارد؟
ج: در عدم جواز گوش‌دادن به موسيقی «لهوی مطرب و مناسب با مجالس لهو و باطل»، فرقی بين زبان‌ها و کشورهای محل توليد وجود ندارد. بنابراين خريد و فروش و گوش‌دادن و توزيع اين نوارها، در صورتی که محتوی غنا يا موسيقی لهوی حرام باشند، جايز نيست.

س ۱۱۴۳: خواندن به‌صورت غنا، توسط هر يک از مرد يا زن؛ چه از طريق نوار کاست باشد و يا از طريق راديو و چه همراه موسيقی باشد و يا نباشد، چه حکمی دارد؟
ج: غنا، حرام است و خواندن به‌ صورت غنا و گوش‌دادن به آن، جايز نيست؛ اعم از اينکه توسط مرد باشد يا زن؛ و به‌ طور مستقيم باشد يا از طريق نوار و همراه با نواختن آلات لهو باشد يا نه.

س ۱۱۴۴: نواختن موسيقی، به منظور اهداف و اغراض عقلايی و حلال در مکان مقدّسی مانند مسجد چه حکمی دارد؟
ج: نواختن موسيقی «مطرب و لهوی مناسب با مجالس لهو و گناه»، به‌طور مطلق جايز نيست؛ حتّی اگر در غير مسجد و برای غرض عقلايی حلالی باشد؛ ولی اجرای سرودهای انقلابی و مانند آن، همراه با نغمه‏‌های موسيقی، در مکان مقدس و در مناسبت‌هايی که آن را اقتضا می‏‌کند، «اشکال ندارد»؛ «مشروط بر اينکه» با احترام آن مکان، منافات نداشته باشد و در مکان‌هايی مثل مسجد برای نمازگزاران مزاحمت ايجاد نکند.

س ۱۱۴۵: آيا آموختن موسيقی به‌ خصوص سنتور، جايزاست؟ ترغيب و تشويق ديگران به آن چه حکمی دارد؟
ج: بکارگيری آلات موسيقی، برای نواختن موسيقی غيرلهوی، اگر برای اجرای سرودهای انقلابی يا دينی و يا برای اجرای برنامه‏‌های فرهنگی مفيد و برنامه‏‌های ديگر «با غرض عقلايی مباح» باشد، اشکال ندارد؛ «به شرط اينکه» مستلزم مفاسد ديگری نباشد و همچنين آموختن و ياد دادن نوازندگی، برای امر فوق، فی‌‏نفسه اشکال ندارد. ولی «ترويــج» موسيقی، با اهداف عاليه نظام مقدس اسلامی سازگار نيست.

س ۱۱۴۶: گوش‌دادن به صدای زن، هنگامی که شعر و غير آن را با آهنگ و ترجيع می‏‌خواند؛ اعم از اينکه شنونده، جوان باشد ياخير، مذکر باشد يا مؤنث؛ چه حکمی دارد؟ و اگر آن زن از محارم باشد، حکم آن چيست؟
ج: اگر صدای زن، به‌صورت غنا نباشد و گوش‌دادن به صدای او هم، به «قصد لذت و ريبه» نباشد و «مفسده‏‌ای» هم بر آن مترتّب نگردد، اشکال ندارد و فرقی بين موارد فوق نيست.

س ۱۱۴۷: آيا موسيقی سنّتی که ميراث ملی ايران می‏‌باشد، حرام است يا خير؟
ج: چيزی که از «نظــر عــرف»، «موسيقی لهوی مناسب با مجالس لهو و معصيت» محسوب شود، به‌طور مطلق، حرام است و در اين مورد فرقی بين موسيقی ايرانی و غير ايرانی و موسيقی سنتی و غير آن نيست.

س ۱۱۴۸: گاهی از راديوهای عربی بعضی ازآهنگ‌های موسيقی پخش می‏‌شود. آيا گوش‌دادن به آنها به خاطر علاقه به شنيدن زبان عربی جايز است؟
ج: گوش‌دادن به موسيقی «لهوی متناسب با مجالس لهو و معصيت» به‌طور مطلق، حرام است و علاقه به شنيدن زبان عربی، مجوّز شرعی برای آن محسوب نمی‌‏شود.

س ۱۱۴۹: آيا تکرار «اشعاری» که بصورت آواز و بدون موسيقی خوانده می‏‌شوند، جايز است؟
ج: غنا، حرام است؛ هرچند همراه بانواختن آلات موسيقی «نباشـد» و منظور از غنا، ترجيع صدا به نحوی است که مناسب با مجالس لهو و فسق باشد، ولی «صرف تکرار شعر» اشکال ندارد.

س ۱۱۵۰: خريد و فروش آلات موسيقی چه حکمی دارد؟ و حدود استفاده‌ی از آنهاچیست؟
ج: خريد و فروش «آلات مشترک»، برای نواختن موسيقی «غيـر لهـوی» اشکال ندارد.

س ۱۱۵۱: آيا غنا، در مثل قرآن و دعا و اذان جايز است؟
ج: غنا، صوتی است که با ترجيع و طَرَب همراه بوده و مناسب با مجالس لهو و گناه باشد؛ که «به‌طور مطلق»، حرام است؛ حتّی اگر در دعا و قرآن و اذان و مرثيه و غيره باشد.

س ۱۱۵۲: امروزه «موسيقی» برای معالجه بعضی از بيماری‌های روانی مانند افسردگی، اضطراب، مشکلات جنسی و سرد مزاجی زنان بکار می‏‌رود. حکم آن چيست؟
ج: اگر «احراز شود» که نظر پزشک «متخصص و امين» اين است که معالجه، «متوقف» بر استفاده از موسيقی است، بکارگيری آن، «به مقداری که معالجه‌ی بيمار اقتضا می‏‌کند»، اشکال ندارد.

س ۱۱۵۳: گوش‌دادن به غنا، اگر باعث تمايل بيشتر انسان به همسرش شود، چه حکمی دارد؟
ج: «مجــرّد» افزايش تمايل به همسر، مجوّز شرعی برای گوش‌دادن به «غنــا» محسوب نمی‌‏شود.

س ۱۱۵۴: اجرای کنسرت توسط زن برای زنان، با علم به اينکه گروه نوازندگان نيز زن هستند، چه حکمی دارد؟
ج: اگر اجرای کنسرت به‌صورت ترجيع مُطرب(غنا) «نباشـد» و موسيقی هم که نواخته می‏‌شود از نوع «لهوی حرام» نباشد، اين امر فی‌‏نفسه اشکال ندارد.

س ۱۱۵۵: اگر معيار حرمت موسيقی، لهو بودن و مناسبت آن با مجالس لهو و گناه است، پس آوازها و سرودهايی که باعث ايجاد طَرَب در بعضی از مردم، حتّی کودک غير مميّز می‌‏شوند، چه حکمی دارند؟ و آيا گوش‌دادن به نوارهای مبتذلی که در آنها، زنان به‌صورت «غنـا» می‌‏خوانند ولی طَرَب‌‏آور نيستند، جايز است؟ همچنين مسافرينی که سوار اتوبوس‌‏های عمومی که غالباً از اين نوارها استفاده می‌‏کنند می‌‏شوند، چه تکليفی دارند؟
ج: چنانچه موسيقی يا آوازی که با ترجيع و طَرَب همراه است، از لحاظ کيفيت يا مضمون يا حالت خاص شخص نوازنده يا خواننده در خلال نواختن يا خواندن، از نوع غنا يا موسيقی «لهوی مناسب با مجالس لهو و معصيت» باشد، گوش کردن به آن حرام است؛ «حتّــی» برای کسی که او را به طَرَب نيندازد و تحريک نکند و اگر در اتوبوس‌‏ها و ماشين‏‌های ديگر، نوار غنا يا موسيقی «لهـوی» پخش شود، مسافرين «بايـد» از «گـوش‌دادن» به آن خودداری نموده و «نهی از منکر» کنند.

س ۱۱۵۶: آيا جايز است مردی غنای زن اجنبيه را به قصد لذت بردن از حلال خود گوش کند؟ آيا غنای زن برای شوهر و برعکس جايز است؟ و آيا اين گفته صحيح است که شارع مقدس، غنا را به علت ملازمت آن با مجالس لهو و لعب و عدم انفکاک از آن دو، حرام کرده و تحريم غنا، ناشی از تحريم آن مجالس است؟
ج: گوش‌دادن به غنا که عبارت است از ترجيع صدا، به نحوی که طَرَب‏‌انگيز و مناسب با «مجالس لهو و گناه» باشد، «مطلـقاً» حرام است؛ حتّی غنای زن برای شوهرش و بالعکس و قصد لذت بردن از همسر، استماع غنا را مباح نمی‌‏کند و حرمت غنا و مانند آن، با تعبّد به شرع ثابت شده و از احکام ثابت فقه شيعه محسوب می‏‌شود و دائر مدار ملاکات فرضی و آثار روانی و اجتماعی «نمی‏‌باشد»؛ بلکه تا زمانی که اين عنوان حرام بر آن صدق کند، حکم آن حرمت و وجوب اجتناب، «به‌طور مطلق» است.

س ۱۱۵۷: دانشجويان دانشکده علوم تربيتی بايد در مرحله دروس اختصاصی، در درس سرودها و آوازهای انقلابی شرکت کنند؛ زيرا در آنجا قطعه‌‏های موسيقی را آموخته و به‌طور اجمالی با آنها آشنا می‌شوند. وسيله اصلی فراگيری اين درس، اُرگ است، آموختن اين درس که جزء واحدهای اجباری است چه حکمی دارد؟ خريد و استفاده از وسيله مذکور برای ما، چه حکمی دارد؟ و به‌خصوص خواهران، نسبت به اجرای تمرين «در برابر مردها» چه وظيفه‏‌ای دارند؟
ج: «استفاده» از آلات موسيقی، فی‌‏نفسه برای اجرای سرودهای انقلابی و برنامه‌‏های دينی و فعاليت‏‌های فرهنگی و تربيتی «مفيـد»، اشکال ندارد و خريد و فروش آلات نوازندگی و ياددادن و فراگيری آن، برای استفاده در امور مذکور اشکال ندارد و خواهران می‌‏توانند با «رعايت حجاب واجب و ضوابط شرعی»، در کلاس درس حاضر شوند.

س ۱۱۵۸: بعضی از ترانه‌‏ها، در ظاهر انقلابی هستند و عُرف هم آنها را انقلابی می‏‌داند ولی نمی‌‏دانيم که آيا خواننده، قصد خواندن يک ترانه انقلابی را داشته يا يک ترانه ط‌رب‌‏آور و لهو را. با توجه به اينکه خواننده مسلمان نيست، ولی ترانه‏‌های او، ملّی و متضمّن جملاتی برضد اشغال و همچنين تحريک مردم به مقاومت است، گوش‌دادن به اين ترانه‌‏ها چه حکمی دارد؟
ج: اگر «کيفيت» آنها از نظر شنونده، «عرفـاً» طرب‏‌آور و لهوی نباشد، گوش‌دادن به آنها اشکال ندارد و قصد و نيّت خواننده و مضمون چيزی که می‌‏خواند، در اين‌باره تأثيری ندارد.

س ۱۱۵۹: جوانی بعنوان مربّی و داور بين‌‏المللیِ بعضی از ورزش‌ها بکار اشتغال دارد. شغل او اقتضا می‌‏کند که به بعضی از باشگاه‌هايی وارد شود که غنا و موسيقی «حـرام» در آنها پخش می‌‏شود، با توجه به اينکه اين کار مقداری از هزينه‏‌های زندگی او را تأمين می‏‌کند و فرصت‌های شغلی هم در محل زندگی او کم است، آيا اين کار برای او جايز است؟
ج: اين شغل برای او اشکال ندارد؛ هرچند گوش‌دادن به غنا و موسيقی «لهـوی» برای او حرام است؛ امّا در «موارد اضطراری» جايز است داخل مجلس غنا و موسيقی حرام شود، ولی بايد از گوش‌دادن به آن اجتناب کند و آنچه که «بدون اختيار» به گوش او می‏‌خورد، اشکال ندارد.

س ۱۱۶۰: آيا فقط «گوش‌دادن» به موسيقی، حرام است يا اينکه «شنيدن» آن هم حرام است؟
ج: «شنيدن» غنا يا موسيقی «لهوی و طَرَب‌آور»، حکم گوش‌دادن را ندارد؛ مگر در بعضی از موارد که شنيدن از نظر «عـرف»، گوش‌دادن محسوب می‌‏شود.

س ۱۱۶۱: آيا نواختن موسيقی، همراه قرائت قرآن، با غير از آلاتی که استفاده از آنها در مجالس لهو و لعب معمول است، جايز است؟
ج: تلاوت قرآن کريم با «صدای» زيبا و «صوت مناسب با شأنِ» قرآن کريم اشکال ندارد، بلکه امر راجحی است؛ مشروط بر اينکه به حدّ غنای حرام نرسد؛ ولی نواختن موسيقی با آن، وجه شرعی ندارد.

س ۱۱۶۲: طبل‌زدن در جشن‌‏های ميلاد و غير آن چه حکمی دارد؟
ج: استفاده از آلات نوازندگی و موسيقی به نحو «لهوی و مطرب و مناسب با مجالس لهو و گناه»، به‌طور مطلق، حرام است.

س ۱۱۶۳: آلات موسيقی که دانش‌‏آموزان مدارس عضو گروه‌های سرود آموزش و پرورش، از آنها استفاده می‌‏کنند چه حکمی دارند؟
ج: آن دسته از آلات موسيقی که در نظر «عـرف»، از آلات «مشتـرک» قابل استفاده برای کارهای حلال محسوب می‌‏شوند، جايز است به‌طور غير لهوی برای «مقاصـد حـلال» بکار گرفته شوند؛ ولی آلاتی که عرفاً از آلات «مخصـوص» لهو محسوب می‌‏شوند، جايز نيست مورد استفاده قرار گيرند.

س ۱۱۶۴: آيا «ساخـت» سَنتُور که از آلات موسيقی محسوب می‏‌شود و کسب درآمد با آن، به عنوان شغل جايز است؟ آيا بهره‌‏گيری از اموال و کمک به ساخت سنتور به منظور توسعه و تکميل صنعت سنتورسازی و تشويق نوازندگان به نواختن آن، جايز است؟ و آيا آموزش «موسيقی سنتی ايرانی» به قصد نشر و احيای موسيقی اصيل جايز است؟
ج: استفاده از آلات نوازندگی موسيقی، برای اجرای سرودهای ملّی يا انقلابی يا هر «امـر حـلال و مفيدی» تا زمانی که به حد طَرَب و لهو مناسب با مجالس لهو و معصيت نرسيده است، اشکال ندارد. همچنين موسيقی و تعليم و يادگرفتن و ساختن آلات آن برای اهداف مذکور «فی‏‌نفسـه»، اشکال ندارد.

س ۱۱۶۵: چه آلاتی، لهو محسوب می‌‏شوند و استفاده از آنها به هيچ وجه جايز نيست؟
ج: آلاتی که «نوعـا» در «لهـو و لعـب» بکار می‏‌روند و منفعت حلالی دربرندارند.

س ۱۱۶۶: آيا گرفتن اُجرت برای تکثير نوارهای صوتی که محتوی «امـور حرامـی» هستند، جايز است؟
ج: هر نوار صوتی که گوش‌دادن به آن حرام است، تکثير و گرفتن اُجرت برای آن هم، جايز نيست.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
کپچا تصویری
کارکترهایی که در تصویر نمایش داده میشوند را وارد کنید